انتزاع نمىشود ، از براي آن مصداق واقعي واحدى قائل است كه ذاتا تكثر ندارد و باعتبار اضافهء فعليه و نوريه بماهيات متكثر مىشود و چون ماهيات أمور اعتباريه‌اند و هرگز رائحهء وجود را استشمام ننموده‌اند ، لذا بالعرض متحققند ، اين نوع كثرت به أصل واحد بودن وجود و وحدت شخصى آن ضرر نمىزند . محققان از أهل حكمت يك قسم ديگر از كثرت در وجود قائلند كه اين كثرت نيز مؤكّد وحدت است ولى مراتب را از وجود نفى نمىكند ، بل كه أصل حقيقت خود مراتب سازست ، چه آنكه حقيقت وجود بالذات مقتضى عليت و معلوليت است ، و چون كثرت ، ناشى از أصل وحدتست ، به وحدت برمىگردد و جميع مراتب وجوديه در سلك أصل فارد و حقيقت واحد قرار دارند ، و اين كثرت را اعتباري نمىدانند ، چه آنكه روى ابن أصل مقرّر در مسفورات آنها ، وحدت حقيقي و كثرت ناشى از أصل وحدت نيز حقيقي است ولى بين اين دو حقيقت فرق بسيارست ، چه وحدت و تحقق مرتبهء اعلاى از وجود كه بشرطلاست نسبت به تعيّنات امكانيه و قائم بذات و متصف به ضرورت ازليه است ، و وجودات امكانى عين تعلّق و ارتباط و نفس فقر و احتياجند كما حققه صدر الحكماء العظام و قرّره محيى طريقته استادنا الاقدام مولانا المولى على النورى في رسائله و تعاليقه . ملا صدرا در الهيات أسفار و بعضي ديگر از آثار خود در مقام توجيه طريقهء أرباب عرفان إشارات و تصريحاتى دقيق و نكاتى در حد أعلى تحقيقى دارد كه اغلب مدعيان فن حكمت برموز آن توجه ننموده‌اند .